بررسی دو واژه سلم و تور در زبان لری
بررسی دو واژه سلم و تور در زبان لری
احد رستگار فرد :زبان (گویش ) لری از نظر دانش زبان شناسی جزو زبانهای غربی ایران و از این گروه در زیر شاخه جنوبی آن قرار دارد . از جمله زبانهای حال حاضر ایران است که نزدیکی بسیاری به زبانهای کهن ایران دارد . و چه بسیار واژگانی که از آن زبانها که امروزه پس از گذشتن صدها سال همچنان - دست کم با دگرگونیهای اندک – در گفتگوهای روزمره لری بکار گرفته می شوند . واژگانی همچون ایواره ( غروب ، عصر ) ، خور ( خورشید ) ، آگر ( آتش ) و .... با توجه به این مختصری که بیان شد اینک به بررسی رابطه بین داستان پسران سه گانه فریدون و دو کلمه در زبان لری می پردازیم .
زبان (گویش ) لری از نظر دانش زبان شناسی جزو زبانهای غربی ایران و از این گروه در زیر شاخه جنوبی آن قرار دارد . از جمله زبانهای حال حاضر ایران است که نزدیکی بسیاری به زبانهای کهن ایران دارد . و چه بسیار واژگانی که از آن زبانها که امروزه پس از گذشتن صدها سال همچنان - دست کم با دگرگونیهای اندک – در گفتگوهای روزمره لری بکار گرفته می شوند . واژگانی همچون ایواره ( غروب ، عصر ) ، خور ( خورشید ) ، آگر ( آتش ) و .... با توجه به این مختصری که بیان شد اینک به بررسی رابطه بین داستان پسران سه گانه فریدون و دو کلمه در زبان لری می پردازیم .
در زبان لری یکی از معانی کلمه « تور » ، رنجیده شدن ، قهر کردن و با ناراحتی و عصبانیت از مکان و محلی بیرون رفتن و گریختن و آنجا را ترک کردن است.
و کلماتی از قبیل : تورس ( رنجید ) ، تورسه ( رنجیدن )، تورنه ( رنجاندن ) و .. از آن گرفته شده اند . و همچنين کلمه « توز » به معنی شکسته خورده و از ميدان با خفت و خواری گريختن در زبان لری که به عقيده برخی اساتيد نام ديگری است که بر تورانيان گذارده شده است ..
در زبان انگلیسی امروزی نیزکلمه « تور» به معنی بیرون شدن و گردش و دیدار ، به صورت دسته جمعی یا به تنهای می باشد . که از آن کلماتی مانند توریست ، تور و .... اشتقاق شده است .
و همچنین در زبان لری کلمه « سلم » به معنی : سرکشی و سراز فرمان برتافتن ، رم ، گریختن چارپایان
می باشد .
و کلماتی مانند: سلمس ( رمید ) ، سلمو ( بسیار رمنده ) ، سلمسه ( رمیدن ) ، سلمنه ( رماندن ، فرار دادن ، تاراندن ) و ... برگرفته شده از این واژه هستند .
و همانطوری که می دانید تور و سلم به همراه ایرج هر سه پسران فریدون بودند . و سلم و تور همان دوپسری هستند که از پدر خویش ( فریدون ) رنجیده خاطر شدند و سر از فرمانبرداری وی برتافتند و کینه ایرج برادر خود را بر دل گرفتند .
بنابر آنچه گفته همی آمد می توان دو گمان را در اینجا مطرح کرد :
نخست آنکه برگزدیده شدن این دو واژه برای بیان آن حالت و رفتار در زبان لری بر اساس و برگرفته از همین رخداد و داستان آن می باشد .
دو دیگر اینکه دو واژه سلم و تور در زبانهای کهن ایرانی رواج داشته و مورد استفاده بوده اند . و دو پسر، پدر ستیز فریدون به مناسبت انجام چنان رفتاری به این نامها ، نامور شده اند .
گذشته از احتمال درستی هریک از این دو گمان آنچه که مد نظر بود بیان یکی از بیشمار همبستگی های زبان لری امروزی با زبانهای کهن ایرانی است .
سرچشمه ها :
فرهنگ مردم لرستان -سعيد شادابی (زير نظر سيدابوالقاسم انجوی شيرازی)-انتشارات افلاک-۱۳۷۷
دانشنامه مزديسنا -دکتر جهانگير اوشيدری -نشر مرکز -چاپ دوم ۱۳۷۸
فرهنگ لری - حميد ايزد پناه -انتشارات اساطير -۱۳۸۱
تاريخ خرم آباد -سيد فريد قاسمی -انتشارات افلاک-۱۳۷۵
داستانها و زبانزدهای لری - حميد ايزد پناه -انتشارات بلخ-۱۳۶۲
شاهنامه فردوسی – ج اول – تحت نظر ی . ا .برتلس - انتشارات سوره – چاپ اول 1377
فرهنگ واژه های اوستا – ج اول – احسان بهرامی به یاری فریدون جنیدی – نشر بلخ – چاپ نخست 1369
به قلم : احد رستگار فرد